ҚР Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметі алаңында өткен баспасөз мәслихатында еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Бахтияр Жазықпаев әлеуметтік-еңбек саласын цифрландыру бойынша атқарылып жатқан жұмыстар туралы баяндама жасады.

Мемлекет басшысының Жарлығына сәйкес, 2026 жыл Цифрландыру және жасанды интеллект жылы болып жарияланғаны баршаға мәлім. Осы орайда Министрлік өз жұмысын Мемлекет басшысы айқындаған басымдықтар шеңберінде жүзеге асырып, мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігін цифрландыру және жасанды интеллектіні енгізу арқылы күшейтуге бағыттап отыр.

«Министрлік әлеуметтік-еңбек саласындағы мемлекеттік көрсетілген қызметтерді жүйелі түрде дамытып келеді. Бүгінде 49 қызметтің 45-і электронды форматта көрсетіледі, оның 28-і проактивті түрде ұсынылады. 2026 жылдың 1 наурызындағы жағдай бойынша, 1,4 млн қызмет көрсетілсе, оның 564,6 мыңы, яғни, 41%-ы – электронды түрде, 483,7 мыңы, 35%-ы – проактивті, 325,7 мыңы, 24%-ы – қағаз түрінде көрсетілген», — деп атап өтті спикер.

Оның айтуынша, жалпы цифрлық және проактивті қызметтердің үлесі тұрақты өсіп келеді, бұл азаматтарға қызмет көрсетудің неғұрлым ыңғайлы және клиентке бағдарланған моделіне көшу жүзеге асырылып жатқанын көрсетеді.

Мемлекет басшысының тапсырмаларын жүзеге асыру шеңберінде Министрлік мемлекеттік көрсетілетін қызметтерге жасанды интеллект технологияларын енгізу бойынша жұмыс жүргізуде.

Бірінші кезеңде қызметтер электронды форматқа, содан кейін — мобильді қосымшаларға ауыстырылды, одан әрі проактивті қызмет көрсету және төлемдерді автоматты түрде тағайындау енгізілді.

«Қазіргі таңда біз келесі кезеңге — жасанды интеллектіні қолдануға көшеміз. Бұл қызмет көрсетудің толық проактивті және интеллектуалды моделіне көшуді қамтамасыз етеді. Жасанды интеллект технологияларын енгізу шеңберінде мемлекеттік қызметтер кезең-кезеңімен жүзеге асырылуда. 2025 жылы жасанды интеллектіні қолдану арқылы атаулы әлеуметтік көмекті тағайындау, жұмыс іздеп жүрген адамдарды және жұмыссыздарды тіркеу, сондай-ақ мүгедектікті белгілеу қамтамасыз етілді», — деді ол. 

 Вице-министр 2026 жылы жасанды интеллектіні қолдану аясын кеңейту жоспарланып отырғанын, оның ішінде зейнетақы төлемдерін, мемлекеттік жәрдемақылар тағайындау, қандас мәртебесін беру және жұмыспен қамту шараларына жолдау қызметтері қамтылатынын айтты.

Бұл ретте, жасанды интеллектіні қолдану арқылы қалыптастырылған шешімдер ұсынымдық сипатта болатынын және тек қабылданатын шешімдердің сапасы мен объективтілігін арттыру мақсатында пайдаланылатынын атап өткен жөн.

Әлеуметтік-еңбек саласында жасанды интеллект технологияларын қолдана отырып, бірқатар жоба жүзеге асырылуда. Жұмыспен қамту бойынша қолдау шараларын дербестендіріп іріктеу жүйесін енгізу пысықталуда. Бұл азаматтарға жұмысқа орналастырудың (жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді шаралары) ең қолайлы бағдарламаларын автоматты түрде ұсынуға мүмкіндік береді.

Кәсіпорындардағы жағдайды болжамды бағалау үшін еңбек тәуекелдерінің картасы дамуда.

Сонымен қатар әлеуметтік көмек алушылардың құжаттарын тексеру үшін компьютерлік көру енгізілуде. Тұтастай алғанда, бұл деректерге негізделген шешім қабылдауға көшуге, дәлдікті арттыруға және адам факторының әсерін азайтуға мүмкіндік береді.

Атаулы әлеуметтік көмек жүйесінде қабылданатын шешімдердің дәлдігі мен объективтілігін арттыруға бағытталған жасанды интеллект технологиялары енгізіліп жатыр.

«Бүгінде талдамалық модельдерді қолдана отырып, өтініш берушілердің материалдық жағдайын тексеру ісі автоматтандырылған. Мұқтаждықты бағалау моделі пайдаланылады, ол мемлекеттік ақпараттық жүйелердің деректері негізінде үй шаруашылығының табысын, мүлкін, жұмыспен қамтылуын және өзге де әлеуметтік параметрлерін талдайды. 2025 жылдың соңынан бері тұрғын үй-тұрмыстық жағдайлардың фотосуреттерін талдауға және өмір сүру деңгейінің белгілерін анықтауға мүмкіндік беретін компьютерлік көру моделі қолданылуда», — деп түсіндірді вице-министр. 

Сондай-ақ барлық деректер кешенді түрде өңделеді, нәтижесінде жүйе шешім қабылдау үшін ұсынымдар қалыптастырады, бұл ретте түпкілікті шешім маманның құзыретінде қалады.

Аталған шешімдерді қолдану арқылы бүгінде шамамен 48 мың кейс өңделді. Атаулы әлеуметтік көмек алушылар санының төмендеуі байқалады: 2023 жылы 114 мың отбасыдан 2026 жылы 30 мыңға дейін, сондай-ақ төлемдер көлемі 57 млрд теңгеден 5 млрд теңгеге дейін төмендеген.

Бұл динамика мұқтаждықты анықтау дәлдігінің артып, негізсіз тағайындаулардың алдын алумен байланысты болып отыр.

Нәтижесінде, әлеуметтік көмектің атаулылығы артып, субъективті фактордың ықпалы төмендейді, шешім қабылдау процесі жеделдетіледі. Алдағы уақытта модельдерді қосымша оқыту және оларды қолдану аясын кеңейту жоспарлануда.

«Мемлекет басшысының тапсырмаларын орындау шеңберінде жергілікті деңгейде қабылданатын шешімдердің сапасын арттыруға бағытталған әкімнің цифрлық жұмыс орны енгізілді. Бүгінгі күні жүйе елдің барлық өңірлерін қамтиды: 17 облыс пен 1786 ауылдық округ қамтылған, мемлекеттік ақпараттық жүйелермен 30-дан астам интеграция жүзеге асырылды, сондай-ақ Отбасының цифрлық картасы деректеріне қолжетімділік қамтамасыз етілді. Бұл ауыл әкімдеріне «бір терезе» қағидаты бойынша үй шаруашылықтары туралы толық ақпарат алуға және атаулы және негізделген шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді. Нәтижесінде ауылдық округтер деңгейінде халықтың әлеуметтік-экономикалық жағдайын талдауға арналған тиімді цифрлық құрал қалыптастырылды», — деп жалғады сөзін спикер. 

Оның айтуынша, алдағы уақытта салық деректерін, ауыл шаруашылығы бойынша мәліметтерді қосу арқылы интеграцияларды кеңейту, сондай-ақ басқа жүйелермен бірыңғай авторизацияны енгізу жоспарланған.

Объективтілікті арттыру және мүгедектікті белгілеу саласында қызмет көрсету мерзімдерін қысқарту мақсатында жасанды интеллектіні қолдана отырып цифрлық шешімдер енгізіледі.

Қазіргі уақытта медициналық деректер мен құжаттар негізінде медициналық-әлеуметтік сарапшылар үшін ұсынымдар қалыптастыратын ЖИ-моделі іске қосылды. Бұл ретте түпкілікті шешімді маман қабылдайды. Жүйе іске қосылған сәттен бастап 24 мыңнан астам өтінім өңделді.

Ақмола облысында қосымша электрондық кезектің пилоттық жобасы іске асырылды, оның шеңберінде 1,6 мыңға жуық өтінім берілді, оның ішінде 1,1 мыңнан астам азамат куәландыру рәсімінен өтуге жазылды. Бұл күту уақытын қысқартуға және азаматтарға қызмет алу ыңғайлылығын арттыруға мүмкіндік берді.

«Алдағы уақытта электрондық кезекті масштабтау, кәсіптік еңбекке қабілеттілігін жоғалтуды бағалауды қоса алғанда, ЖИ-модельдерді дамыту, сондай-ақ денсаулық сақтаудың ақпараттық жүйелерімен интеграциялау жоспарлануда. Әлеуметтік қызметтер порталын дамыту азаматтардың оңалтудың техникалық құралдарына, санаторийлік курорттық емдеуге және жеке көмекшілердің қызметтеріне ыңғайлы және ашық қол жеткізуін қамтамасыз етуге бағытталған. 2025 жылдан бастап медициналық-әлеуметтік сараптаманың тәуелсіз сарапшысының кабинеті енгізілді. Тәуелсіз сарапшылардың тізілімі құрылды, оған 80 маман енгізілді», — деді спикер.

Оның айтуынша, көру қабілеті бұзылған адамдар үшін порталдың қолжетімділігі қосымша қамтамасыз етілген – интерфейс дауыстық, субтитрлер мен арнайы бағдарламаларды қолдаумен бейімделген (NVDA, VoiceOver).

Сондай-ақ Әлеуметтік қызметтер порталында ұсынылатын тауарларды бақылау автоматтандырылды: ай сайын техникалық оңалту құралдарының 1000-ға жуық ескірген позициясы алынып тасталады, бұл ұсыныстардың өзектілігі мен сапасын сақтауға мүмкіндік береді.

2026 жылы тауарлар карточкаларын біріздендіру үшін тауарлардың Ұлттық каталогымен интеграциялау, биометриялық аутентификацияны енгізу, компьютерлік көру технологияларын қолдану, сондай-ақ оңалтудың техникалық құралдарын ұсыну кезінде цифрлық теңгені пайдалану жөніндегі пилот жоспарлануда.

Платформалық жұмыспен қамтуды дамыту жеке бағыт болып табылады.

Бүгінгі күні жүйеге 20-дан астам интернет-платформа қосылған, ал қатысушылардың жалпы саны 395 мың адамнан асты.

Әлеуметтік аударымдардың жалпы көлемі зейнетақы жарналарын, әлеуметтік аударымдарды және медициналық сақтандыру жүйесіне жарналарды қоса алғанда, 10,7 млрд теңгеден астам соманы құрады.

Бұл азаматтарды шартты жұмысқа тартуға және олардың әлеуметтік қорғалуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Нәтижесінде жұмыспен қамтуды заңдастыру жүріп жатыр, әлеуметтік жүйені қамту кеңейіп, цифрлық экономиканы дамыту үшін жағдайлар жасалуда.

Алдағы уақытта жұмыс платформалар санын кеңейтуге, жаңа қатысушыларды тартуға және әлеуметтік аударымдарды қамтуды ұлғайтуға бағытталатын болады.

Бүгінде жұмыспен қамту саласын дамыту сапалы жаңа кезеңге өтуде.

Біз базалық цифрландыруды аяқтадық – жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің барлық қызметтері мен шаралары электрондық форматқа ауыстырылды.

Енді келесі қадам – проактивті модельге көшу, онда мемлекет азаматтың өтінішін күтпейді, бірақ озық әрекет етеді.

Бұл логикада біз «Цифрлық жұмыспен қамту қызметі» жобасын іске асырамыз.

Оның мақсаты – анықталған сәттен бастап тұрақты жұмысқа орналасуға дейін – жасанды интеллект деректері мен технологиялары негізінде азаматты бүкіл кезең бойы жеке түрде сүйемелдеуді қалыптастыру.

Нақты уақыт режимінде ЖИ модельдері азамат туралы интеграцияланған ақпаратты – білімін, мамандығын, еңбек тарихын пайдаланады:

• дағдылар мен мансаптық қалауын нақтылау үшін оларға қысқа профильден өтуді ұсынуға;

• тиісті бос орындарын проактивті түрде қалыптастыруға және бағыттауға мүмкіндік береді.

Осыған ұқсас механизм жұмыстан айырылған кезде қолданылады:

жұмыстан босату фактісі тіркелген кезде азамат тарапынан өтініш жасамай цифрлық сервис:

• оның кәсіптік профилі мен тәжірибесін талдайды;

• ішкі еңбек нарығында да, халықаралық мүмкіндіктерді ескере отырып, қолайлы бос жұмыс орындарды таңдайды;

• жұмысқа орналастыру бойынша жекелендірілген ұсыныстарды жолдайды.

Негізгі қағидат – өтініш форматынан жұмыспен қамтуды проактивті сүйемелдеуге көшу, яғни мемлекет азаматтың өтінішін күтпейді, бірақ өзі деректер негізінде шешімдерді ұсынады.

Студенттердің кәсіптік тәжірибесі толықтай Enbek.kz платформасында цифрлық форматқа көшірілді.

Процесс барлық кезеңді қамтиды: білім беру жүйелерінен студенттің анкетасын алу, практикадан өту орнын таңдағанға дейін резюмені тіркеу және орналастыру, электрондық келісімшартты жасау, күнделік жүргізу және жұмыс берушіден қорытынды баға алу.

Бүгінгі күні жүйеде 17 мыңнан астам студенттік анкета-резюме қалыптастырылған, білім беру ұйымдары мен жұмыс берушілер арасында шамамен 6 мың электрондық шарт жасалған, сондай-ақ 4 мыңнан астам электрондық практика күнделігі рәсімделген.

Бұл практикадан өту циклінің толық автоматтандырылуына, мерзімдерді қысқартуға, процестердің ашықтығын қамтамасыз етуге және қағаз құжат айналымын жоюға мүмкіндік береді.

Бұдан басқа, жұмыс берушілер студенттердің дағдыларын бағалап, олардан болашақ қызметкерлерді іріктей алады, ал студенттер цифрлық құралдар арқылы еңбек нарығына интеграциялана алады.

Алдағы уақытта жобаны ауқымдау және платформа функционалдығын кеңейту жоспарлануда.

Бүгінгі күні еңбекті қорғауға деген көзқарасты түбегейлі өзгертіп жатырмыз.

Енді тек бұзушылықтарды тіркеумен шектелмей, деректер негізінде тәуекелдерді басқаруға көшеміз.

Қазірдің өзінде негізгі процестер цифрландырылды:

• шарттар, тексерулер, жазатайым оқиғаларды тергеп-тексеру – барлығы бірыңғай жүйеде жүргізілуде.

Ең бастысы – еңбек тәуекелдерінің цифрлық картасы қалыптастырылды. Бұл проблемалық аймақтарды оқиға орын алғаннан кейін емес, алдын ала анықтауға мүмкіндік береді.

Келесі қадам – жасанды интеллектіні енгізу.

Ол жазатайым оқиғалардың себептерін талдауға және тәуекелдерді олар іске асырылғанға дейін болжауға мүмкіндік береді.

Нәтижесінде біз превентивті модельге көшеміз – онда «есеп үшін» жүргізілетін тексерулер азайып, жұмыс орындарындағы нақты қауіпсіздік деңгейі артады.

Жалпы, Министрлік тарапынан іске асырылып жатқан шаралар әлеуметтік-еңбек саласын кешенді цифрлық трансформациялауға бағытталған.

Біз деректер мен заманауи цифрлық технологияларға негізделген мемлекеттік қызметтерді көрсетудің проактивті, атаулы және ыңғайлы моделіне кезең-кезеңімен көшудеміз.

Жасанды интеллектіні енгізу, процестерді автоматтандыру және ақпараттық жүйелерді интеграциялау қабылданатын шешімдердің тиімділігін, ашықтығын және сапасын арттыруға мүмкіндік береді.

Осының барлығын қорытып келгенде, жүзеге асырылып жатқан бастамалар азаматтардың өмір сүру сапасын арттыруға және әділ әлеуметтік қолдауды қамтамасыз етуге бағытталған.

• 
• 
• 
•