Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Әділетті Қазақстан: заң мен тәртіп, экономикалық өсім, қоғамдық оптимизм» атты Қазақстан халқына Жолдауында сауда саласын дамыту және еліміздің экспорттық әлеуетін күшейту мемлекет саясатының басым бағыттарының бірі ретінде аталды. Президент отандық тауар өндірушілердің позициясын нығайту, шикізаттық емес экспорт көлемін арттыру, шағын және орта бизнеске қолайлы жағдай жасау сияқты нақты міндеттер қойды. 

Биылғы 9 айдың қорытындысы бойынша мемлекеттік органдар 399,9 млрд теңге сомасына 140,7 мыңнан астам шарт жасасты, ал өткен жылдың осы кезеңінде жалпы сомасы 202,5 млрд теңгеге 109,9 мың шарт жасалды. «Самұрық-Қазына» қоры отандық тауар өндірушілерді қолдау сапасын жетілдіруде, бұл оң нәтиже беруде.

Өңдеуші өнеркәсіптің отандық кәсіпорындарын қолдаудың пәрменді құралдарының бірі – реттелетін сатып алуларға қатысуға басым құқық беру. Осыған байланысты мемлекеттік сатып алу шеңберінде ұлттық режимнен 4 834 позицияға дейін алып тасталды. 

Биылғы қаңтар-қыркүйек айларының қорытындысы бойынша 141,6 млрд теңге сомасына 266 офтейк-келісімшарт және құны 340,1 млрд теңге болатын 320 ұзақмерзімді шарт жасалды.

2024 жылдың қорытындысы бойынша «Самұрық-Қазына» еншілес ұйымдары 537,4 млрд теңге сомасына 287 шарт жасасты, бұл 2023 жылмен салыстырғанда іс жүзінде 3 есеге көп.

Жер қойнауын пайдалану саласы – еліміздің өнеркәсіптік әлеуетін дамыту тетігінің бірі. Жер қойнауын пайдаланушылар осы жылдың 9 айының қорытындысы бойынша 227,4 млрд теңге сомасына 775 ұзақмерзімді шарт және 767,6 млрд теңге сомасына 12 офтейк-келісімшарт жасасты.

2024 жылдың қорытындысы бойынша 138,9 млрд теңге сомасына 290 шарт жасалды, бұл 2023 жылмен салыстырғанда 2,6 есеге көп. Енді ірі тапсырыс берушілер, оның ішінде мемлекеттік органдар мен жер қойнауын пайдаланушылар тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді сатып алудағы елішілік құндылық үлесін ұлғайту жөніндегі бағдарламаларды әзірлеп, жүзеге асыруға тиіс.

Бұл бағдарламалар жер қойнауын пайдаланушылардың қажеттіліктерін қамтамасыз етуге бағытталған «тұрақты» өндірістер құруға бағытталған. Биыл тағы бір заңнамалық жаңалық өндірушілер мен олардың тауарлары туралы деректерді қамтитын мемлекеттік цифрлық жүйе болып саналатын қазақстандық тауар өндірушілердің бірыңғай тізілімін құру жөніндегі түзетулер болды.

Бұл жүйе «жалған өндірушілерді» анықтауға, ашықтықты арттыруға, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтуға мүмкіндік береді. 2025 жылғы 19 мамырда Қазақстан Президенті тізілімнің жұмыс істеуін регламенттейтін заңға қол қойды.

Нақты шаралардан басқа қаржыландыру құралдарын дамыту бойынша жұмыстар жүргізілуде. Нақты секторды несиелеудегі бизнестің рөлін күшейту үшін «Бәйтерек» холдингі 1 трлн теңгеге дейін капиталдандырылды, бұл оның кәсіпкерлікті, тұрғын үй құрылысын қолдау және негізгі жобаларды жүзеге асыру жөніндегі мүмкіндіктерін 8 трлн теңгеге дейін ұлғайтты.

Қазіргі уақытта 4 трлн теңгеден астамы немесе 50%-ы игерілді, 8 мыңнан астам бизнес субъектілеріне қолдау көрсетілді, оның 96%-ы шағын және орта кәсіпорындар. Болашақта қаржыландыру көлемі 2027 жылға қарай 10 трлн теңгеге жетуі мүмкін.

Ірі инвесторлар үшін ұзақмерзімді және тұрақты қаржыландыруға қол жеткізуді қамтамасыз ететін кепілдік қоры құрылды. Қолдау қаржыландыру түрінде жоба құнының 80%-на дейін және кепілдіктер есебінен 30%-ға дейін жетуі мүмкін.

Жаңа өндірістерді қаржыландырудағы негізгі үлесті жеке инвестициялар, оның ішінде шетелдік инвестициялар құрайды. Арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар үлгісінде: 1 теңге мемлекеттік инвестицияға 8 теңгеден астам жеке қаражат тартылады, бұл олардың тиімділігі мен тартымдылығын растайды.

Экономикалық патриотизм саясаты қазірдің өзінде нәтиже беруде: өңдеу өнеркәсібінің үлесі өсуде, жоғары технологиялық өндірістер іске қосылуда және жаңа жұмыс орындары құрылуда. 9 айдың қорытындысы бойынша сектордағы өсім – 6,5 %, өндіріс көлемі – 18,7 трлн тенге, бұл бүкіл өнеркәсіптің 47%-ын құрайды.

Шикізатты қайта өңдеу және қосылған құны бар өнім шығару салалары – машина жасау, тамақ өнеркәсібі, мұнай өңдеу, химия және т.б. дамуда. Осы жылы 63 жаңа жоба іске қосылды, 7,6 мың жұмыс орны құрылды. Барлығы 1,5 трлн теңгеге 190 жобаны іске қосу жоспарланған.

Биыл сәуір айында жаңа Су кодексі қабылданды. Онымен бірге су секторын дамыту басымдықтарын айқындайтын негізгі стратегиялық актілер: Қазақстан Республикасының су ресурстарын басқару жүйесін дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасы, Су шаруашылығын дамытудың 2028 жылға дейінгі кешенді жоспары, сондай-ақ 2026 жылға дейінгі су үнемдеу жөніндегі жол картасы бекітілді.

2024 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының су саласын дамытудың 2024–2028 жылдарға арналған кешенді жоспарында нақты 160 іс-шара қамтылған және жаңа 42 су қоймасын салу, 37 гидротехникалық құрылысжайды реконструкциялау, сондай-ақ шамамен 14 мың шақырым ирригациялық каналдар салу мен реконструкциялау көзделген, жалпы қаржыландыру көлемі 3,2 трлн теңге, оның ішінде республикалық бюджет қаражатынан 1,4 трлн теңге, жергілікті бюджет қаражатынан 367,6 млрд теңге және халықаралық қаржы ұйымдарының қаражатынан 1,4 трлн теңге.

2024 жылы сыйымдылығы 245 млн текше метр болатын Ақтөбе су қоймасын, 120 мың гектар аумақты суаруды қамтамасыз ететін Қызылорда су торабын және Шымкент қаласындағы Тоғыс су қоймасын реконструкциялау жұмыстары аяқталды.

Бұдан бөлек, өткен жылы еліміздің алты өңірінде, Ақмола, Алматы, Қызылорда, Солтүстік Қазақстан, Маңғыстау және Ұлытау облыстарында 200 мыңға жуық тұрғыны бар 49 елді мекен үшін сапалы ауыз суға қол жеткізуді қамтамасыз ететін 8 топтық су құбырының құрылысы аяқталып, пайдалануға берілді.

2025 жылы су ресурстары саласында сомасы 212 млрд теңгеден асатын 148 жоба жүзеге асырылуда. Еліміздің 10 облысында 2,6 мың шақырым астам су құбыры желілерін салу және реконструкциялау жалғасуда, мұның өзі халық саны шамамен 1,3 млн адам болатын 468 елді мекенде сумен жабдықтауды жақсарта түсуге мүмкіндік береді. Бұл ретте 53 елді мекен орталықтан сумен жабдықтау жүйесіне қосылатын болады.

Биыл Жетісу облысындағы Қызылағаш су қоймасының реконструкциясы аяқталды. Бұдан басқа, осы жылы Түркістан облысындағы «Қарақуыс» су қоймасының құрылысын, Солтүстік Қазақстан облысындағы «Биопруд» жинақтағышының қоршау бөгетінің құрылысын (35 млн м³), Ақмола облысындағы Жабай өзеніндегі жинақтағыштың құрылысын (1,5 млн м³) аяқтау жоспарланып отыр, Ынталы (Жамбыл облысы), Кировск (Батыс Қазақстан облысы) және Қапшағай (Түркістан облысы) су қоймаларының реконструкциясы жалғасуда.

Биыл республикалық бюджет және халықаралық қаржы ұйымдарының (Дүниежүзілік банк, Ислам банкі және Еуропалық банк) қаражаты есебінен 6 мың шақырымнан астам каналды (1 485 канал) реконструкциялау жүргізілуде. Сондай-ақ шамамен 200 мың гектар суарылатын ауданды қамтитын 962 шақырымға жуық каналдар іске қосылатын болады.

Биылғы су тасқыны кезеңінің нәтижесінде Қазақстанның су қоймаларына 16,9 млрд текше метр су түсті. 15,7 млрд текше метр еріген қар суын көл жүйелері мен көлтабандап суару жүйелеріне бөлу жұмыстары жүргізілді. Балқаш көліне Қапшағай су қоймасынан 3,8 млрд текше метр су жіберілді.

2024 жылы «TASQYN» су тасқынын болжау және модельдеу жүйесі енгізілді, ол төтенше жағдайдың орын алу ықтималдығын модельдеуге және стратегиялық шешім қабылдау үшін тиісті болжам жасауға мүмкіндік береді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасының Қазақстандағы өкілдігімен бірге судың су қоймаларына құйылуын болжауға және олардың жұмыс режимін модельдеуге арналған «TALSIM» гидрологиялық моделін бейімдеу мен енгізу бойынша жұмыс жүргізілуде.

Осы жылдың вегетациялық кезеңінде 1,2 млн гектар ауыл шаруашылығы алқаптарын суару үшін 11,1 шаршы шақырым су алынды, оның 9,4 шаршы шақырым «Қазсушар» РМК филиалдары арқылы қамтамасыз етілді, коммуналдық және жекеменшік кәсіпорындардың су алуы 1,7 км³ болды. Оңтүстік өңірлер 10,8 км³ су пайдаланды, бұл жалпы су алудың 97%-ын құрайды.

2024 жылдан бері Су ресурстары және ирригация министрлігі «Қазсушар» РМК мен диқандар арасында тікелей шарт жасасу тәртібін енгізу бойынша жұмыс жүргізуде. Нәтижесінде вегетациялық кезеңнің басында 26 753 шарт жасалды, бұл су шаруашылығы процестерін басқару деңгейін арттыруға мүмкіндік берді. Сонымен қатар «Қазсушар» РМК филиалдары мен фермерлер арасында тікелей шарт жасасу су беру шарттарының ашықтығын қамтамасыз етуге, тараптардың жауапкершілігін күшейтуге және суды рұқсатсыз пайдалануды қысқартуға мүмкіндік береді.

Инвестициялық субсидиялау қағидаларына өзгерістер енгізілді, ол өзгерістерге сәйкес суармалы жерлерде су алу мен су беруге арналған инфрақұрылым жүргізген кезде ұңғыма бұрғылауға, сондай-ақ су үнемдеу технологияларына инфрақұрылым жүргізуге, оларды сатып алуға және орнатуға жұмсалған фермерлердің шығындарын өтеу үлесі 50%-дан 80 %-ға дейін ұлғайтылды.

Су ресурстарына ұқыпты қарау мәдениетін қалыптастыру мақсатында халық арасында ауқымды ақпараттық-ағарту науқаны ұйымдастырылды. «Таза Қазақстан» республикалық қозғалысы аясында бүкіл ел бойынша 2 млн-ға жуық білім алушы қамтылған «Суды үнемде – болашақты сақта» тақырыбына ашық сабақ өткізілді. Аталған іс-шаралар колледждер мен жоғары оқу орындарының студенттерін қамти отырып, жалғастырылатын болады.

Жүргізіліп жатқан барлық кешенді жұмыс 2024–2026 жылдарға арналған су үнемдеу жөніндегі жол картасына сәйкес жүзеге асырылады.

2025 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша ЖАО-ның жедел деректері бойынша су үнемдеу технологияларын қолдана отырып суарылатын алаң көлемі – 580 мың га (оның ішінде: жаңбырлатып суару – 323 мың гектар, тамшылатып суару – 194 мың гектар, лазерлі тегістегішпен тегістелген – 63 мың гектар).

Су ресурстары және ирригация министрлігі 2023-2025 жылдар аралығында су үнемдейтін технологиялармен енгізілген алаңдар бойынша МИО-дан алынған деректерге бару арқылы тексерулер жүргізді. Тексеру қорытындысы бойынша өңірлер бөлінісінде су үнемдейтін суару технологияларын енгізу туралы нақты деректерді қалыптастыруға және одан әрі жұмыстар үшін база жасауға мүмкіндік беретін талдау жүргізілуде.

Ислам даму банкімен «Климаттық орнықты су ресурстарын дамыту. 1-кезең» жобасына $1,1 млрд сомасына қарыз бен грант беру туралы келісім шеңберінде осы жылдың соңына дейін 96 жоба бойынша (103 канал, 1 транш) құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүргізу үшін мердігер ұйымдар айқындалады.

Түркістан облысының бес ауданының (Сарыағаш, Келес, Қазығұрт, Жетісай және Мақтарал) тұрғындарын ауыз сумен қамтамасыз ету үшін Өгем өзенінде ГЭС каскады бар топтық су құбырын салу жоспарланып отыр. Жобаның құны 191,7 млрд теңгені құрайды.

Сонымен қатар су шаруашылығы жобаларына грант қаражатын тарту жұмыстары жүргізілуде. Бүгінгі күні заманауи практикалар мен озық технологияларды енгізуді межелеп отырған халықаралық әріптестермен 5 келісім және 26 меморандум жасалды. Бүгінгі күні тартылған және келісілген гранттардың жалпы көлемі $17,6 млн-нан асады.

 Бүгінгі күні елімізде 234 электр стансасы жұмыс істейді, оның ішінде жалпы қуаты 3 ГВт-тан асатын 158 ЖЭК объектісі бар. Станса жабдықтарының орташа тозу деңгейі 56%-ды құрайды.

2025 жылдың 9 айының қорытындысы бойынша электр энергиясын өндіру көлемі – 89,9 млрд кВтсағ, тұтыну – 91,1 млрд кВтсағ құрады.

2025 жылғы 9 айдағы ЖЭК-тен электр энергиясын өндіру
6 470,8 млн кВтсағ құрады, оның ішінде:

ЖЭС - 3 767,2 млн кВтсағ;

КЭС-1743 млн кВтсағ;

ГЭС - 959 млн кВтсағ;

БиоЭС - 1,6 млн кВтсағ.

Жалпы электр энергиясын өндірудің үлесі шамамен 7,2 %-ды құрады. Энергетикалық қауіпсіздікті сақтау, еліміздің экономикасы мен халқын сенімді энергиямен жабдықтау қажеттігін, сондай-ақ электр энергиясын тұтынудың жыл сайынғы өсуін ескере отырып, 2035 жылға дейін қосымша 26 ГВт-тан астам жаңа өндіру қуаттарын енгізу көзделеді.

Мәселен, Көкшетау, Семей және Өскемен қалаларында ЖЭО салу жұмыстары жүргізілуде.

Көкшетау қаласында ЖЭО салу жобасы бойынша жобалауға, жабдықтарды жеткізуге, құрылыс-монтаждау және іске қосу-жөндеу жұмыстарына қажетті келісімшарттар жасалды. Семей және Өскемен қалаларында ЖЭО жобалары бойынша Үкіметтің 2025 жылғы 2 қазандағы қаулысы қабылданды, жобаларды отандық инвесторлармен бірлесіп жүзеге асыру бойынша жұмыс басталды.

Соңғы жылдары әлемдік практикалар ескеріле отырып, ЖЭК секторындағы инвестициялық ахуалды жақсарту, сондай-ақ ЖЭК дамыту бойынша жүйелі шаралар қабылдауға бағытталған мемлекеттік саясатты белсенді жүргізу жолымен елеулі қадамдар жасалды.

ЖЭК енгізу және ЖЭО жаңғырту жөніндегі жобалар төмен көміртекті экономикаға көшуді қамтамасыз етеді.

Жаңа газ турбиналарын орнату және қолданыстағы турбиналарды жаңғырту электр стансаларының тиімділік коэффициентінің әсерін арттыруға және шығарындыларды азайтуға мүмкіндік береді.

2026 жылға қарай күн және жел электр стансаларының белгіленген қуатын 3,5 ГВт-қа дейін ұлғайту жоспарланып отыр, бұл энергетикалық теңгерімді әртараптандыруды қамтамасыз етеді.

Бүгінгі күні белгіленген қуаты 3 122,12 МВт болатын 156 ЖЭК объектісі (200 кВт-тан жоғары) жұмыс істейді:

- қуаты 1 570,05 МВт жел электр стансаларының 63 нысаны;

- қуаты 1 262,61 МВт күн электр стансаларының 48 нысаны;

- қуаты 287,685 МВт болатын 42 гидроэлектростанса нысаны;

- қуаты 1,77 МВт биогаз электр стансаларының 3 нысаны.

2025 жылы белгіленген жиынтық қуаты 455,5 МВт  9 ЖЭК жобасын (5 ЖЭС – 387,5 МВт, 2 ГЭС – 28 МВт, 2 КЭС – 40 МВт) жүзеге асыру көзделеді.

2025 жылғы маусымда құны шамамен 49 млрд доллар болатын Теңіз кен орнында болашақ кеңейту жобасы пайдалануға берілді. Бұл әлемдік мұнай-газ индустриясындағы ең күрделі жобаның бірі, ол жалпы өндірісті жылына 40 млн тоннаға дейін жеткізіп, елдегі мұнай өндіруді 12 млн тоннаға ұлғайтуға мүмкіндік береді.

2025 жылдың 9 айында Қазақстанда рекордтық 75,7 млн тонна өндірілді, бұл өткен жылмен (66,9 млн тонна) салыстырғанда 13,2 %-ға жоғары.

Сондай-ақ осы жылғы маусымда «CASPI BITUM» БК» ЖШС битум зауытын кеңейту жобасы жүзеге асырылды. Сол арқылы битум өндірісі жылына 500-ден 750 мың тоннаға дейін ұлғайды.

Қазақстандағы 4 битум зауытының жалпы қуаты жылына 1,52 млн тоннаны құрайды, бұл 2025 жылы болжамды ішкі қажеттілікті
(1,42 млн тонна) жабады.

Экономиканың шикізаттық бағыттылығынан мұнайды терең өңдеуге көшу мақсатында 2025 жылғы шілдеде Үкімет Қазақстан Республикасының мұнай өңдеу саласын дамытудың 2025-2040 жылдарға арналған тұжырымдамасын қабылдады, ол 2024 жылға қарай отандық МӨЗ қуатын жылына 18 млн тоннадан 39 млн тоннаға дейін ұлғайтуға, қайта өңдеудің тереңдігі мен сапасын арттыруға, энергетикалық қауіпсіздікті нығайтуға, қайта өңделген өнім мен экологиялық көрсеткіштерді жақсартуға мүмкіндік береді.

Биыл елімізде 62,8 млрд текше метр газ өндіру жоспарлануда. Қашағанда, Қарашығанақта және Жаңаөзен қаласында газ өңдеу зауыттарын салуды бастау бойынша белсенді кезең жүріп жатыр.

Қашағандағы қуаты 2,5 млрд м3 МӨЗ, осы жылы шикі газды қайта өңдеу туралы келісімдерді пысықтау жоспарлануда (2025 жылғы 4-тоқсан). Қарашығанақтағы қуаты 4 млрд м3 ГӨЗ, биыл бас мердігер (Hyundai Enginreering) айқындалды. Жобаны 2029 жылы аяқтау жоспарлануда.

Жаңаөзен қаласындағы қуаты 0,9 млрд м3 МӨЗ, мемлекеттік сараптаманың қорытындысы алынып, алғашқы іске қосу кешені бойынша жұмыстар басталды. Пайдалануға беру – 2027 жыл.

Зауыттар газдың ішкі ресурстарын ұлғайтуға және халық пен өнеркәсіптің қажеттіліктерін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Елді газдандыру шеңберінде 2025 жылдың қорытындысы бойынша халықтың қамтамасыз етілу деңгейі 63,8 %-ға жетеді, 292,7 мың адам қол жеткізе алады.

«Талдықорған – Үшарал» газ құбыры пайдалануға берілді.

«Бейнеу – Бозой – Шымкент» магистральдық газ құбырының 2 желісінің құрылысын жүзеге асыру жалғасуда.

Qarmet металлургиялық комбинаты табиғи газға көшті.

Тарифтік әдіснаманы жетілдіру жөніндегі қолданыстағы саясат жаңа инвестицияларды ынталандыру, инновациялық шешімдерді енгізу, тұтынушылармен коммуникация деңгейін арттыру және қызметтердің сапасын бақылау арқылы табиғи монополиялар субъектілері қызметінің тиімділігін арттыруға бағдарланған.

Салаға жаңа инвестициялар тартуды ынталандыру арқылы коммуналдық инфрақұрылымды жаңарту мақсатында соңғы екі жыл бойы «Тарифті инвестицияға айырбастау» бағдарламасын жүзеге асыру бойынша жұмыстар жүргізілуде, ол 12,3 мың шақырым инженерлік желілерді жөндеу үшін шамамен 605 млрд теңге инвестиция тартуды қамтамасыз етті. Бұл шаралар желілердің тозуын орта есеппен 6,2 пайыздық тармаққа төмендетуге мүмкіндік берді.

 Энергетика және ТКШ салаларындағы инфрақұрылымды жақсарту және апатты жағдайлардың алдын алу мақсатында 2024 жылғы желтоқсанда Үкімет «Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасын қабылдады.

Ұлттық жоба тыныс-тіршілік үшін өте маңызды жылу, электр энергетикасы, сумен жабдықтау және су бұру секторларының іркіліссіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін бірінші кезектегі инфрақұрылымдық проблемаларды шешуге бағытталған, бұл апат санын 20%-ға азайтуға және ел бойынша жабдықтар мен желілердің тозу деңгейін орта есеппен 40%-ға дейін төмендетуге мүмкіндік береді.

Аталған мақсаттарға қол жеткізу үшін шамамен 13 трлн теңге инвестиция тарту қарастырылған. Энергетикалық және коммуналдық инфрақұрылымды жаңғырту және салу кезінде отандық өндіріс қарқынды түрде жұмылдырылуда. Жаңа өндірістерді ашу және кеңейту мақсаттарын қоса алғанда, ТКШ өнімдерін өндіретін кәсіпорындар жүктемесі қамтамасыз етіліп отыр.

Ұлттық жобада қаржыландырудың жеті тетігі көзделген:

1. Тікелей қаржыландыру (ҚДБ, ЕДБ, ХҚҰ, КДҚ).

2. Синдикатталған/қоса қаржыландыру.

3. Облигациялар (Бәйтерек, ҚТК, ЖАО).

4. Бюджеттік кредиттер.

5. Облигациялар (жеке сектор).

6. Жеке монополистердің капиталына кіру.

7. Лизингтік қаржыландыру (КДҚ).

Жалпы Ұлттық жобаны жүзеге асыру коммуналдық-энергетикалық инфрақұрылымды жақсартуға бағытталатын болады, бұл халықтың тұрмыс сапасына және ел экономикасының дамуына оң әсерін тигізеді.

Ұлттық жобаны заңнамалық жүзеге асыру мақсатында «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне астананы және республикалық маңызы бар қалаларды, ұлттық жобаларды дамыту, кәсіпкерлікті және мемлекеттік органдардың функцияларын оңтайландыру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2025 жылғы 17 шілдедегі заң шеңберінде (бұдан әрі – Заң) бірқатар заңнамалық актіге тиісті түзетулер енгізілді.

86 мың шақырым инженерлік желілерді (1,6 мың шақырым жылумен жабдықтау желілерін, 77,6 мың шақырым электрмен жабдықтау желілерін, 4,7 мың шақырым сумен жабдықтау желілерін және 2,6 мың шақырым су бұру желілерін) жаңғырту үшін шамамен 6,8 трлн теңге көлемінде инвестициялар тарту жоспарлануда.

Тарифке әсерін азайту үшін қарыздар бойынша пайыздық мөлшерлеменің бөлігін субсидиялауды көздейтін заңнамалық түзетулер қабылданды.

Халықтың әлеуметтік жағынан осал топтары үшін тарифтік жүктемені жеңілдету мақсатында коммуналдық қызметтерге ақы төлеу шығындарын өтеу бойынша атаулы әлеуметтік көмек болады.

2025 жылға 1 347 км коммуналдық желілер мен 3 047 бірлік жабдықты жөндеу және ауыстыру үшін расталған құжаттары бар және жалпы сомасы 144,5 млрд теңгеге қаржыландыруға дайын активтердің тозу деңгейі жоғары 48 табиғи монополия субъектісі (96 жоба) басым тәртіппен қаралып, айқындалды.

Электр энергиясының жаңа генерациясын жаңғырту және салу үшін 6,2 трлн теңге сомасына инвестициялар тартылатын болады, бұл белгіленген қуатты 32,6 ГВт-қа дейін ұлғайтуға мүмкіндік береді.

Бүгінгі таңда елімізде 77 дәстүрлі энергия өндіруші ұйым жұмыс істейді.

2024 жылы 119,9 млрд кВт/сағ электр энергиясын тұтыну кезінде электр энергиясын өндіру көлемі 117,9 млрд кВт/сағ құрады.

 Инвестиция көлемі шамамен 190 млрд теңге болатын жаңа өндірістер салу және 3,5 мыңға жуық жаңа жұмыс орнын құру жоспарлануда.

Отандық кәсіпорындардың іске қосылған өнім көлемі шамамен 4,4 трлн теңгені құрайды.

Елішілік құндылықты арттыру бөлігінде жалпы сомасы 2,24 трлн теңгеге 2 786 тауар позициясы айқындалды, олар бойынша 220 отандық тауар өндірушілердің пулы қалыптастырылды, бұдан басқа өңірлер бөлінісінде 669 EPC-мердігерлер лицензияларының болуы бойынша іріктелді.

Бұл тәсіл ішкі бәсекеге қабілеттілікті арттырып қана қоймай, импортқа тәуелділікті қысқартуға және жалпы нарықтағы «жергілікті» кәсіпорындардың позициясын нығайтуға мүмкіндік береді.

 2025 жылғы І тоқсанның қорытындысы бойынша орналасқан орындарында қызмет көрсетілген ішкі туристер саны 1,7 млн адамды құрады, бұл 2024 жылғы І тоқсандағы көрсеткіштен 200 мыңға артық.

Орналасқан орындарында қызмет көрсетілген шетелдік туристер саны – 257 мың адам, бұл 2024 жылғы І тоқсанмен салыстырғанда 15%-ға көп. Орналастыру нысандары 2025 жылғы І тоқсанда 61 млрд теңге сомасына қызмет көрсетті, бұл 2024 жылғы І тоқсанмен салыстырғанда 20%-ға артық – 51 млрд теңге.

Орналастыру орындарының саны 309 бірлікке (+8%) өсіп, 4 313 нысанды құрады. Біржолғы сыйымдылық 19 мың төсек-орынға (+9%) артып, 226 мың төсек-орыннан асты.

Биылғы І жартыжылдықтың қорытындысы бойынша туризм саласындағы негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемі 460,2 млрд теңгені құрады (2024 ж. І жартыжылдығы – 390,5 млрд теңге, 18%-ға өсу).

Жылдың басынан бері келуші шетелдіктер саны шамамен 7,5 млн адамды құрады, бұл 2024 жылғы І жартыжылдықпен салыстырғанда 8,6%-ға артық – 6,9 млн адам. Оның ішінде 1 күннен астам уақытқа қалғандар саны – 5 млн адам. Қазіргі уақытта 87 елдің азаматтары үшін визасыз режим қолданылады.

Туристер үшін өткізу қабілеті мен ыңғайлылығын арттыру мақсатында Q-gate жүйесінің үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету, сондай-ақ осы жүйемен барлық жерүсті өткізу пункттерін кезең-кезеңімен жарақтандыру мәселелері пысықталуда.

ДЭФ-тің туризм және саяхат бойынша рейтингінде Қазақстан 2024 жылдың қорытындысы бойынша 14 позицияға көтеріліп, 52-орынға ие болды (2023 жылы – 66-шы орын).

3 басым туристік дестинация бойынша кешенді даму жоспарлары әзірленді:

•  Щучинск – Бурабай курорттық аймағы

Кешенді жоспар экологиялық тепе-теңдікті сақтай отырып, көлікке қолжетімділікті арттыра отырып, Катаркөл, Кіші және Үлкен Шабақты, Жөкей көлдері орналасқан жерлерде туризмді дамытуды, инфрақұрылым салуды, сондай-ақ маршруттық эко-автобустарды іске қосуды көздейді (соның ішінде жүрдек пойыздарды іске қосу).

• «Маңғыстау» туристік аймағы

Кешенді жоспар «Жылы жағажай» ауданында бірқатар халықаралық деңгейдегі қонақ үй кешенін, «Wyndham Garden Aktau» 4*», «Bozjyra Safari», «Ayrakty Safari Hotel» кешендерін, «Pana Bozjyra» визит-орталығын, Ақтау қаласында халықаралық деңгейдегі стадион салуды және Кендірлі курорттық аймағын дамытуды, сондай-ақ көлік инфрақұрылымын реконструкциялау және абаттандыру, туристік және тарихи-мәдени нысандарды тазарту, теңіз жағалауын тереңдету жөніндегі жұмыстарды көздейді.

•  Алматы тау кластері

АТК дамыту шеңберінде жұмыс істеп тұрған Ой-Қарағай және Шымбұлақ курорттарын Пионер, Бутаковка, Қимасар, Көк-Жайлау курорттарын дамытумен кеңейту және қосу жоспарлануда.

Туристік сервистің сапасын арттыру және туристік инфрақұрылымды цифрландыру бойынша жүйелі жұмыс шеңберінде осы жылғы маусымда Қазақстанның барлық өңірлерінде турист үшін барлық қажетті сервистер: такси, e-Sim, пайдалы ақпарат, маршруттар, қалалық көлік және тағы да басқалар жинақталған туристің виртуалды картасына сілтеме жасай отырып QR кодтары орналастырылды.

Су айдындарында демалушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін шомылуға рұқсат етілген орын айқындалуда, тыйым салынған және рұқсат етілген орындар туралы ақпарат халық үшін еркін қолжетімді жерлерде орналастырылған.

Су айдындарының қауіпті учаскелерінде 201 мобилді құтқару бекеті орнатылды. Республикалық маңызы бар автожолдардың бойында жол бойындағы сервистің 1446 нысаны орналасқан, оның ішінде 1309-ы немесе 90%-ы Ұлттық стандарт талаптарына сәйкес келеді.

Гидтердің бірыңғай цифрлық платформасы құрылды, бүгінгі күні жүйеде 100-ден астам гид тіркелген.

 Минералдық шикізат базасын толықтыруды қамтамасыз ету және ел аумағының пайдалы қазбаларға перспективасын зерделеу мақсатында жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеу жүргізілуде. 2025 жылдың соңына қарай «Ел аумағын геологиялық-геофизикалық зерделеумен қамту» ауданы 2038,2 мың шаршы шақырымға жетеді.

Бұл ретте жер қойнауын мемлекеттік геологиялық  зерделеу тиімділігін арттыру үшін заңнамаға өзгерістер енгізілуде.

«Жер қойнауын пайдаланудың кейбір мәселеелрі туралы» арнайы қаулыны іске асыру шеңберінде «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» кодекске және  Бюджет кодексіне өзгерістер енгізу үшін түзетулер дайындалды. Түзетулер жер қойнауын геологиялық зерттеу және перспективалы аумақтарды іздеу көлемін ұлғайтуға жер қойнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі аукциондардың нәтижелері бойынша алынатын барлық қол қою бонустары сомасының кемінде 50-ын жіберуді көздейді.

Сондай-ақ әдіснамалық ұсынымдар әзірлеуді және мемлекеттік тапсырыс жобаларынның сараптамасын орындаумен қатар, жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерделеу жұмыстарын жүргізу тәртібін бекіту ұсынылады.

Осы норма шеңберінде нормативтік-құқықтық актілердің бірқатар жобасы дайындалды, оның ішінде ҚР Кодексіне өзгерістер енгізілгеннен кейін бекітілетін, жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерделеу жүргізу тәртібі әзірленді.

Осы жылы геологиялық түсірілім жұмыстарын ұйымдастыруға және жүргізуге, 1:50 000 масштабтағы ҚР Мемлекеттік геологиялық картасын жасауға, оның ішінде бір парақты, топтық геологиялық түсірілімді, бұрын түсірілген алаңдарды геологиялық жете зерделеуге, сондай-ақ 1:50 000 масштабтағы ҚР  Мемлекеттік геологиялық картасын басып шығаруға дайындауға қойылатын талаптар бекітілді.

Сонымен қатар геологиялық барлау сапасын арттыру және болжамды ресурстарды нақтылау үшін 1: 50 000 неғұрлым егжей-тегжейлі масштабқа кезең-кезеңімен көшу ұсынылады. Бұл тәсіл перспективалы учаскелерді ерте анықтауға мүмкіндік береді, сондай-ақ жеке инвесторлардың белсенді қатысуы үшін жағдай жасайды. Жобаны кезең-кезеңімен жүзеге асыру: кезең (2026-2028 жылдар аралығы) – 100 мың км2 қамту көзделуде. Кейіннен – жыл сайын 30 мың км2.

1:50 000 масштабтағы екінші буынды геологиялық картаға түсіру жұмыстарын бастау мақсатында 2025 жылы 25 жобалау-сметалық құжаттама әзірлеу жоспарланған. Қазіргі уақытта 5 жобалау-сметалық құжаттама әзірленуде, 20 жобалау-сметалық құжаттаманы (100 мың км2) әзірлеу үшін Үкімет резервінен 240 млн теңге мөлшерінде қосымша қаражат бөлінді. 20 жобалау-сметалық құжаттаманы жасауға конкурстар жарияланды.

Сонымен қатар ғарыштық суреттердегі дешифрлеу, 1:50 000 масштабтағы геологиялық картаға түсіру, сейсмикалық барлау, геологиялық инфрақұрылымды қамтамасыз ету бойынша 2026-2028 жж. жоспарланған іс-шараларды жүзеге асыру үшін жалпы сомасы 240 млрд теңге қаражат қажет. Аталған жобаларды жүзеге асыру үшін ҚР Қаржы министрі 2026 жылға 44 млрд теңге сомасын қолдады.

Жер қойнауын пайдаланушылардың геологиялық барлау жұмыстарының нәтиджесінде осы жылы 9 ай ішінде Қазақстан Республикасының жер қойнауы қорының мемлекеттік есебіне қатты пайдалы қазбалардың 5 кен орны (Көк-Жон (Болаттөбе), Алтын-Шоқо, Самомбет, Стеднттік, Тақыр-Кальджир) қойылды, олар бойынша пайдалы қазбалардың мынадай түрлерінің ресурстарының өсімі алынды: алтын – 97 847 кг; күміс – 11,91 тонна; мыс – 36,4 мың тонна; темір кендері – 200,387 мың тонна; марганец – 11,052 мың тонна; фосфорит кендері – 1 338,32 мың тонна.

2024 жылы minerals.e-qazyna.kz жер қойнауын пайдаланудың бірыңғай платформасы енгізілді, онда геология және жер қойнауын пайдалану саласындағы 22 мемлекеттік көрсетілетін қызметтер цифрландырылды.

Қоғамда 2025-2030 жылдарға арналған Заң мен тәртіп идеологиясын ілгерілету тұжырымдамасы жүзеге асырылуда. Полицияға құқықтық тәртіпті қамтамасыз етуге жәрдемдесуде жергілікті қоғамдастықтың рөлі артып келеді.

Елімізде 370 елді мекенінің спирттік ішімдіктерді тұтынудан бас тартуы жақсы үлгі болып саналады.

Интернет-алаяқтыққа қарсы күрестің тиімділігін арттыру үшін ұялы байланыс операторларымен бірге уақытша нөмірлерден түсетін халықаралық қоңырауларға техникалық тосқауыл қойылды. Байланыс операторларының дерекқорларын біріктіру басталғаннан бері (2022 жылғы қараша) 67 млн астам қоңырау бұғатталды, sim-бокстарды анықтау ұйымдастырылды (76 бірлік және 89 мың sim-карта).

Мұндай қоңырауларға жауап беруден қорғауды айналып өтудің жаңа тәсілдерін анықтау және уақтылы ден қою үшін құқық қорғау органдары мен байланыс операторларының («Кар-тел», «Кселл», «Теле-2», «Қазақтелеком» АҚ, «Транселеком») арасында Фрод-қоңырауларға қарсы іс-қимыл бойынша ынтымақтастық және өзара іс-қимыл туралы меморандум қолданылады.

Нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы күрестің 2026–2028 жылдарға арналған кешенді жаңа жоспарының жобасы әзірленуде.

Ағымдағы жылғы тамызда Мемлекет басшысының тапсырмасын орындау шеңберінде, сондай-ақ нашақорлықтың алдын алу және есірткі құқық бұзушылықтарына қарсы іс-қимыл мәселелерінде ведомствоаралық үйлестіру деңгейін арттыру мақсатында Премьер-министрдің басшылығымен Нашақорлықтың профилактикасы және есірткі қылмыскерлігіне қарсы іс-қимыл бойынша мемлекеттік органдардың қызметін үйлестіру жөнінде республикалық штаб құрылды, сондай-ақ ол туралы ереже бекітілді.

Осы жылғы қаңтарда ішкі істер органдарының аумақтық бөлімшелерінде отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы күрес жөніндегі арнайы бөлімше құрылды, олар осы мәселемен жан-жақты айналысады.

Құқық бұзушылық профилактикасы саласында жаңа заң жобасы әзірленіп, Парламент Мәжілісіне енгізілді.

Жобада заңға бағынатын мінез-құлықты қалыптастыруға, құқық бұзушылыққа түрткі болатын себептер мен жағдайларды жоюға бағытталған құқық бұзушылықтар профилактикасы шараларын қолдану мәселелері реттелген, сондай-ақ құқық бұзушылықтар профилактикасы саласында азаматтардың атсалысу тәртібі айқындалды, бұл олардың жергілікті қоғамдастықтағы құқық бұзушылыққа шын мәнінде ықпал етуіне және өздерінің азаматтық ұстанымдарын белсенді пайдалануына мүмкіндік береді.

Әйелдердің құқықтары мен балалардың қауіпсіздігі мәселелері бойынша қабылданған Заңның жүзеге асырылуы қамтамасыз етілуде, денсаулыққа жеңіл зиян келтіру және ұрып-соғу бойынша 2 477 фактіні тергеп-тексеру жүзеге асырылуда.

Осы жылдың 9 айында құтқару бөлімшелері 78 мыңнан астам жедел шығуды жүзеге асырды, 20 мыңнан астам адамды құтқарып, эвакуациялады, 3 мыңнан астам адамға алғашқы медициналық көмек көрсетті.

Өрт шығу жағдайларына тәулік бойы мониторинг жүзеге асырылады. Табиғи өрт шыққан жағдайда жедел ден қою үшін «Ертіс орманы», «Бурабай», «Семей орманы», «Медеу» орман шаруашылықтарының, сондай-ақ Қостанай облысының бейнебақылау жүйелері ТЖМ-ның Дағдарыс орталығына қосылған.

Елді мекендердің аумағын қамтуды ұлғайту үшін жыл басынан бері 10 өрт сөндіру депосы пайдалануға берілді (ТЖМ-да барлығы 442 өрт сөндіру бөлімшесі бар). Әкімдіктер 14 өңірде заманауи 78 қазіргі заманғы өрт сөндіру бекетін құрды.

ТЖМ материалдық-техникалық базасын жаңарту жалғасуда. Биыл 2 ұшақ пен 6 тікұшақ сатып алынды, жыл соңына дейін тағы 2 ұшақ пен 1 тікұшақ алу жоспарда бар, сондай-ақ арнайы техника мен құтқару техникасының 340 бірлігі және 23 пилотсыз ұшу аппараты сатып алынатын болады.

Сейсмологиялық зерттеулердің ғылыми базасын дамыту мақсатында 2025 жылғы маусымда Алматы қаласында Қазақстан-Қытай сейсмология орталығын құру жөніндегі үшжақты меморандумға қол қойылды.

Цифрлық шешімдер, атап айтқанда «Qarmet», «Қазақмыс» және «Қазақцинк» кеніштерінде позициялау және қызметкерлерді іздеу жүйелеріне қашықтықтан қол жеткізу кезең кезеңімен енгізілуде.

Азаматтық қорғау саласындағы заңға түзетулер, оның ішінде өрт қауіпсіздігі мен өнеркәсіптік қауіпсіздік шараларын күшейту, өрттен сақтандыру тетігін енгізу, сондай-ақ азаматтық қорғау органдары қызметкерлерінің әлеуметтік мәселелерін шешу бойынша түзетулер енгізілді.

Елдің қорғаныс қабілетін нығайту мақсатында аумақтық қорғаныс, резервтегі қызмет туралы, әскери-патриоттық тәрбиелеу мәселелері жөніндегі заңдар қабылданды.

«Әскери қызмет және әскери қызметшілердің мәртебесі туралы» заңды жүзеге асыру үшін мерзімді қызмет өткеріп келген сарбаздардың елдің ЖОО-ларында тегін білім алуы үшін 8 мың сертификат берілді (оның ішінде Қарулы Күштер үшін – 3038).

2023 – 2025 жылдарда 4 478 сарбазға (2023 жылы – 1 195 адам, 2024 жылы – 1 273 адам, 2025 жылы – 2 010 адам) экономикада қажетті азаматтық мамандар бойынша біліктілік алғанын растайтын сертификаттар берілді.

Басқару үдерістері мен мемлекеттік қызмет көрсетуді цифрландыру шеңберінде запастағы азаматтарды (16-60 жас аралығындағы) электрондық есепке алу бойынша «SMART Әскери комиссариат» ақпараттық жүйесі құрылды.

• 
• 
• 
•